Schuldenproblematiek in beeld

Huishoudens met geregistreerde problematische schulden 2015-2020

In het kader van het actieplan Brede Schuldenaanpak heeft het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) behoefte aan kwantitatieve informatie over schulden. Hoe omvangrijk is de schuldenproblematiek? Hoe ontwikkelt deze zich? Wie vormen de risicogroep en hoe ontwikkelt de omvang van deze groep zich? Wat kenmerkt problematische schuldenaren? Zijn bepaalde life-events een voorbode van probleemschulden? Met welke andere problemen hangen problematische schulden samen? Zijn er verschillen tussen gemeenten?

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is door SZW gevraagd de beschikbare cijfers op een rij te zetten om deze vragen te kunnen beantwoorden. Dit vraagt het ministerie niet alleen om in de eigen informatiebehoefte te voorzien, maar ook in die van gemeenten en schuldhulpverlenende instanties. De mate waarin schuldenproblematiek voorkomt bij specifieke groepen kan bijvoorbeeld aanknopingspunten bieden voor lokaal beleid.

Dit dashboard bevat de gedetailleerde cijfermatige resultaten van onderzoek door het CBS. De cijfers hebben betrekking op de periode januari 2015 tot oktober 2020 en komen voort uit uitgebreid onderzoek op basis van bestaande registerdata. Per verslagjaar wordt steeds de stand op 1 januari van het betreffende jaar weergegeven. Voor 2020 is ook de stand op 1 oktober weergegeven. Op de pagina 'samenvatting' zijn de meest recente resultaten samengevat. In het bijbehorende rapport (zie de downloadpagina ) wordt nader ingegaan op de belangrijkste resultaten over de periode 2015-2018.

Samenvatting

Op basis van uitgebreid onderzoek met bestaande registerdata heeft het CBS in beeld gebracht hoeveel Nederlandse huishoudens in de periode van 1 januari 2015 tot en met 1 oktober 2020 te maken hadden met geregistreerde problematische schulden . Dit dashboard geeft de gedetailleerde cijfers weer.

Eerder is al onderzoek gedaan naar huishoudens met geregistreerde problematische schulden in de periode 2015-2018. Het rapport op de downloadpagina geeft een samenvatting van de resultaten.

Vervolgens is het onderzoek uitgebreid met cijfers over de periode 1 januari 2019 tot en met 1 oktober 2020 zodat de ontwikkeling van huishoudens met problematische schulden tijdens de eerste periode van de coronacrisis in kaart gebracht kon worden. Hierbij is ook specifiek gekeken naar de groepen die nieuw instroomden in de problematische schulden.

Op deze pagina worden de belangrijkste resultaten voor 2019 en 2020 samengevat.

Lichte daling aandeel huishoudens met geregistreerde problematische schulden, ook tijdens eerste deel coronacrisis

Het aandeel particuliere huishoudens in Nederland dat te maken heeft met geregistreerde problematische schulden is in 2019 en 2020 iets gedaald, van 8,3% (650 700 huishoudens) op 1 januari 2018 naar 7,6% (614 270 huishoudens) op 1 oktober 2020. Ook tijdens de periode 1 januari - 1 oktober 2020, die grotendeels samenviel met de coronacrisis, is een lichte daling in het aandeel huishoudens met problematische schulden te zien (van 7,9% op 1 januari naar 7,6% op 1 oktober 2020).



Het duurt vaak enige tijd voordat schulden als problematisch gekenmerkt worden. Ook zijn niet alle schulden in een registratie te vinden, bijvoorbeeld schulden bij familieleden of kennissen. Het kan dus zijn dat huishoudens die door de coronacrisis in de financiële problemen kwamen op 1 oktober (nog) niet zichtbaar zijn in de geregistreerde problematische schulden.


Andere onderzoeken met betrekking tot schuldenproblematiek, niet uitgevoerd door het CBS, rapporteren een vergelijkbaar beeld; er is (nog) geen toename van aantal personen met financiële problemen te zien. Zie ook de pagina ‘Ander onderzoek’ .


Lichte toename aandeel personen in instellingen met geregistreerde problematische schulden

Van alle personen vanaf 16 jaar in institutionele huishoudens had op 1 januari 2019 7,8% (18 430 personen) geregistreerde problematische schulden, op 1 januari 2020 was dit 8,0 % (19 820 personen) en op 1 oktober 2020 7,9% (19 050 personen). Dit is een lichte toename ten opzichte van 1 januari 2018 toen 7,5 procent (17 640 personen) problematische schulden had. Het aandeel institutionele personen met problematische schulden nam de laatste jaren dus licht toe terwijl het aandeel particuliere huishoudens met problematische schulden licht afnam. Personen in instelling zijn in de overige resultaten in dit dashboard buiten beschouwing gelaten.

Hoogste aandeel huishoudens met geregistreerde problematische schulden in Rotterdam, Schiedam en Lelystad

De gemeente Rotterdam had in 2020, net als in eerdere jaren, met zo'n 15-16% het hoogste percentage huishoudens met problematische schulden, gevolgd door Schiedam en Lelystad. Daarnaast zijn in gemeenten in Oost-Groningen relatief hoge percentages huishoudens met problematische schulden te zien.


In de gemeenten met relatief veel huishoudens met problematische schulden is over het algemeen sinds 2019 wel een afname in het aandeel huishoudens met problematische schulden te zien, vergelijkbaar met de licht dalende trend in heel Nederland.

Omvang groep instromers in de geregistreerde problematische schulden stabiel

De huishoudens die nieuw instroomden in de problematische schulden in 2019 en 2020 zijn in het dashboard uitgebreid in kaart gebracht. Het aandeel instromers schommelt rond de 1%. Dit wil zeggen dat ongeveer 1% van de huishoudens zonder probleemschulden op een later peilmoment wel geregistreerde problematische schulden heeft. Voor 1 januari 2019 en 1 januari 2020 gaan de cijfers over de instroom in het afgelopen jaar. Voor 1 oktober 2020 betreft het de instroom in de afgelopen 9 maanden, het aantal en aandeel instromers is hierdoor automatisch lager. Het gemiddelde aantal instromers per maand is niet afgenomen in 2020 maar juist stabiel gebleven.



Onder instromers in 2020 lichte toename van flexwerkers, zelfstandigen en ZZP-ers

De kenmerken van instromers na 1 januari 2020 zijn veelal vergelijkbaar met de kenmerken van instromers vóór 2020, maar zijn er wel wat kleine veranderingen te zien. Instromers in 2020, vergeleken met instromers voor 2020, hebben iets vaker een zelfstandige en/of ZZP-er in het huishouden (28% vs. 25% en 18% vs. 16%) of iemand met een flexibel contract (35% vs. 33%). Onder instromers komen in alle jaren relatief veel huishoudens met een bijstandsuitkering, een laag inkomen, en/of laag vermogen voor, maar na 1 januari 2020 ligt het aandeel van groepen met deze kenmerken wel een fractie lager (zo’n 2%-punt).

Tozo ontvangers, jonge zelfstandigen en ZZP-ers extra kwetsbaar

Met behulp van regressieanalyse is bekeken welke kenmerken samenhangen met instroom in de geregistreerde problematische schulden. Groepen personen of huishoudens met deze kenmerken zien we als kwetsbare groepen. Net zoals in eerdere jaren zijn in 2020 bijvoorbeeld gebruikers van een re-integratievoorziening bij de gemeente, ontvangers van uitkeringen, maar ook zelfstandigen, ZZP-ers en flexwerkers in huishoudens met laag inkomen extra kwetsbaar.


In 2020 komen ook huishoudens met een combinatie van laag inkomen en kinderen, zowel eenouderhuishoudens als paren met kinderen als kwetsbare groep naar voren. Verder valt op dat met name zelfstandigen en ZZP-ers onder de 35 jaar, en in mindere mate ook zelfstandigen en ZZP-ers onder de 45 jaar, kwetsbaarder zijn voor probleemschulden dan hogere leeftijdsgroepen. Het aandeel onder instromers in deze groepen neemt ook iets toe in 2020 (8,5% vs. 8,2% voor jonge zelfstandigen en 6% vs. 5,6% voor jonge ZZP-ers). Daarnaast komen huishoudens met Tozo-ontvangers vaker voor onder instromers vergeleken met niet-instromers (3,9% vs. 0,8%).


Overgang van werk naar WW of bijstand verhoogt instroomkans

Voor verschillende life events (gebeurtenissen) is nagegaan of ze hebben plaatsgevonden in de 3 jaar voor instroom in de geregistreerde problematische schulden. Vervolgens is gekeken naar de kans dat personen instromen in de problematische schulden na het optreden van een life event. De resultaten zeggen iets over de mate waarin personen wel en niet instromen na het meemaken van een specifiek life event maar het is niet bekend of de problematische schulden van personen een direct gevolg zijn van de life events.


Voor de life events van werk naar WW of bijstand geldt dat de instroomkans in de problematische schulden hoger is wanneer een persoon of een huishoudlid het life event heeft meegemaakt. Bij werk naar bijstand is de instroomkans het hoogst; 5,8% ten opzichte van 0,9% voor een persoon die dit life event niet meemaakt. De instroomkans voor personen met de life events van werk naar bijstand of WW neemt nog verder toe wanneer er geen partner met baan in het huishouden aanwezig is. Voor personen die een diploma hebben behaald (MBO-2 t/m 4, HBO of WO) in de afgelopen 3 jaar ligt de instroomkans juist lager dan voor personen die geen diploma hebben behaald. Dit effect is ook te zien bij alleen personen tussen de 16 en 35 jaar.


Klik hier om terug naar boven te gaan.

Ontwikkeling huishoudens met geregistreerde problematische schulden

Deze figuur beschrijft de ontwikkeling van huishoudens met geregistreerde problematische schulden over de periode 2015-2020. De ontwikkeling kan daarnaast worden weergegeven voor instroom in de geregistreerde problematische schulden voor de periode 2019-2020. Door met de muis over de grafiek te gaan, worden ook de absolute aantallen getoond

Kwetsbare groepen met geregistreerde problematische schulden

Deze figuren geven weer in welke mate huishoudens met en zonder (instroom in) geregistreerde problematische schulden behoren tot kwetsbare groepen. Selectie van de groep 'Totaal huishoudens' toont de kenmerken van huishoudens met en zonder problematische schulden op het gekozen peilmoment. Selectie van de groep 'Instromers' toont de kenmerken van huishoudens met instromers in de problematische schulden sinds het vorige peilmoment. Voor een aantal kenmerken geldt dat het kenmerk van de referentiepersoon/het geselecteerde huishoudlid wordt weergegeven.

Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...

Kenmerken van huishoudens met geregistreerde problematische schulden

Deze figuren geven achtergrondkenmerken weer van huishoudens met en zonder (instroom in) geregistreerde problematische schulden. Selectie van de groep 'Totaal huishoudens' toont de kenmerken van huishoudens met en zonder problematische schulden op het gekozen peilmoment. Selectie van de groep 'Instromers' toont de kenmerken van huishoudens met instromers in de problematische schulden sinds het vorige peilmoment. Voor een aantal kenmerken geldt dat het kenmerk van de referentiepersoon/het geselecteerde huishoudlid wordt weergegeven.

Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...

Kenmerken van huishoudens met geregistreerde problematische schulden, per gemeente

Deze figuren geven per gemeente de achtergrondkenmerken weer van huishoudens met en zonder (instroom in) geregistreerde problematische schulden. Selectie van de groep 'Totaal huishoudens' toont de kenmerken van huishoudens met en zonder problematische schulden op het gekozen peilmoment. Selectie van de groep 'Instromers' toont de kenmerken van huishoudens met instromers in de problematische schulden sinds het vorige peilmoment. Voor een aantal kenmerken geldt dat het kenmerk van de referentiepersoon/het geselecteerde huishoudlid wordt weergegeven. Door op de filterknop 'Selecteer een gemeente' te klikken, en vervolgens op de toets Backspace te klikken, wordt het filter leeggemaakt en kunt u zelf een gemeentenaam invoeren.

Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...

Kwetsbare groepen met geregistreerde problematische schulden, per gemeente

Deze figuren geven per gemeente weer in welke mate huishoudens met en zonder (instroom in) geregistreerde problematische schulden behoren tot kwetsbare groepen. Selectie van de groep 'Totaal huishoudens' toont de kenmerken van huishoudens met en zonder problematische schulden op het gekozen peilmoment. Selectie van de groep 'Instromers' toont de kenmerken van huishoudens met instromers in de problematische schulden sinds het vorige peilmoment. Voor een aantal kenmerken geldt dat het kenmerk van de referentiepersoon/het geselecteerde huishoudlid wordt weergegeven. Door op de filterknop 'Selecteer een gemeente' te klikken, en vervolgens op de toets Backspace te klikken, wordt het filter leeggemaakt en kunt u zelf een gemeentenaam invoeren.

Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...

Huishoudens met geregistreerde problematische schulden, per gemeente

Deze kaart beschrijft het aandeel van huishoudens met (instroom in) geregistreerde problematische schulden in de gemeenten. Door in de kaart op een gemeente te klikken worden de wijken van de betreffende gemeente zichtbaar in een figuur onder de kaart van Nederland. Door met de muis over een gemeente of wijk te bewegen, worden het aantal en aandeel huishoudens met (instroom in) geregistreerde problematische schulden getoond. Inzoomen kan door met de muis een rechthoek te trekken rondom het in te zoomen gebied. Door op de knop 'Reset zoom' te klikken, wordt de volledige kaart opnieuw weergegeven.

Loading...

Ontwikkeling huishoudens met geregistreerde problematische schulden, per gemeente

Deze figuur beschrijft per gemeente en wijk de ontwikkeling van huishoudens met geregistreerde problematische schulden over de periode 2015-2020. De ontwikkeling kan daarnaast worden weergegeven voor instroom in de geregistreerde problematische schulden voor de periode 2019-2020. Door met de muis over de grafiek te gaan worden per jaar ook de absolute aantallen getoond. Door op de filterknop 'Selecteer een gemeente' te klikken, en vervolgens op de toets Backspace te klikken, wordt het filter leeggemaakt en kan de gebruiker zelf een gemeentenaam invoeren.

Life events voorafgaand aan geregistreerde problematische schulden

Voor verschillende life events is bepaald of zij vooraf zijn gegaan aan instroom in de geregistreerde problematische schulden. In onderstaande figuren is de instroomkans in de schulden weergegeven van personen die zelf (bovenste figuur) of waarvan ten minste één van de huishoudleden (onderste figuur) wel of niet een life event hebben meegemaakt. De instroomkans is het aantal instromers ten opzichte van het totaal aantal personen dat niet tot een (instromend) huishouden met problematische schulden behoorde.


Ontwikkeling personen met verhoogd risico op geregistreerde problematische schulden

Voor de periode 2016-2018 heeft het CBS met een classificatieboom risicogroepen afgeleid van personen met een verhoogd risico op problematische schulden. Bij de update van dit dashboard is deze pagina niet aangevuld met de nieuwe peilmomenten.


In het bovenste figuur wordt het aandeel personen weergegeven dat in de jaren 2016 tot en met 2018 tot de risicogroepen behoort. Door met de muis over de grafiek te gaan wordt per jaar ook het absolute aantal personen dat tot de risicogroep behoort getoond. In het onderste figuur wordt de instroomkans voor de risicogroepen voor 2018 weergegeven ten opzichte van de instroomkans van personen die niet in een risicogroep vallen. De instroomkans is het aantal instromers ten opzichte van het totaal aantal personen dat op 1 januari van t-1 niet tot een huishouden met problematische schulden behoorde. De namen van de risicogroepen zijn bepaald op basis van de onderscheidende kenmerken per risicogroep. Door te klikken op de tekst ‘Toelichting risicogroep’ rechtsboven het bovenste figuur wordt er meer informatie getoond over alle kenmerken van de geselecteerde risicogroep.

Personen met verhoogd risico op geregistreerde problematische schulden, per gemeente

Voor de periode 2016-2018 heeft het CBS met een classificatieboom risicogroepen afgeleid van personen met een verhoogd risico op problematische schulden. Bij de update van dit dashboard is deze pagina niet aangevuld met de nieuwe peilmomenten.


In deze kaart wordt per gemeente het aandeel personen weergegeven dat tot de risicogroepen behoort. Door met de muis over een gemeente te bewegen, worden het aandeel personen met verhoogd risico op geregistreerde problematische en de instroomkans van deze groep in die gemeente getoond. De instroomkans is het aantal instromers ten opzichte van het totaal aantal personen dat op 1 januari van t-1 niet tot een huishouden met problematische schulden behoorde. Inzoomen kan door met de muis een rechthoek te trekken rondom het in te zoomen gebied. Door op de knop ‘Reset zoom’ te klikken, wordt de volledige kaart opnieuw weergegeven.

Loading...

Huishoudens met geregistreerde problematische schulden naar (aantal) schuldregistraties

Huishoudens kunnen in meerdere schuldregistraties voorkomen. In de bovenste figuur wordt weergegeven wat het aantal schuldregistraties is op basis waarvan is vastgesteld of huishoudens geregistreerde problematische schulden hebben. In de onderste figuur wordt per schuldregistratie weergegeven hoeveel huishoudens bij deze schuldregistratie schulden hebben. Let op: de percentages tellen op tot meer dan 100 procent omdat huishoudens in meerdere schuldregistraties tegelijk voor kunnen komen.

Bronnen

Begrippen

Afkortingen

Definitie geregistreerde problematische schulden per registratie

Met behulp van registraties over betalingsachterstanden bij de Belastingdienst, de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) en het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), bij BKR geregistreerde betalingsachterstanden en minnelijke trajecten, wanbetalers van de zorgverzekering, de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP) en het Centraal Curatele en Bewind Register (CCBR) is afgeleid welke huishoudens te maken hebben met geregistreerde problematische schulden. De informatie over schulden verschilt per registratie. Daarom is per registratie bepaald wanneer er sprake is van een geregistreerde problematische schuldsituatie. Hieronder is de definitie per registratie weergegeven.


Imputatie

Alleen voor 2018 waren gedurende het onderzoek alle schuldenregistraties beschikbaar. Betalingsachterstanden bij DUO ontbraken voor 2015 en 2016, de oninbaar verklaarde schulden bij de Belastingdienst waren niet beschikbaar voor 2015 en 2017 en het CCBR was niet beschikbaar voor 2019 en 2020. Om te voorkomen dat verschillen tussen jaren door het ontbreken van bronnen komt, zijn voor 2015 t/m 2017, 2019 en 2020 de ontbrekende bronnen geïmputeerd (bij geschat). Voor een nadere toelichting van de imputatiemethode zie Bijlage 1 van het rapport op de downloadpagina .

Andere onderzoeken m.b.t. problematische schulden

Het CBS is niet de enige partij die onderzoek heeft gedaan naar schuldenproblematiek gedurende de coronacrisis. Daarom worden op dit tabblad enkele andere onderzoeken en de belangrijkste uitkomsten met betrekking tot schuldenproblematiek weergegeven. Door de verschillen in onderzoeksopzet zijn de resultaten niet één op één te vergelijken, maar vullen elkaar wel aan.


Aan het begin van de crisis was de verwachting dat het aantal huishoudens met problematische schulden fors zou toenemen (o.a. voorspellingen van SchuldenlabNL in samenwerking met Deloitte). Tot op heden is dit nog niet terug te zien in de resultaten van de verschillende onderzoeken. Op basis van de, door in dit onderzoek gebruikte, registraties valt te concluderen dat het aantal huishoudens met problematische schulden zelfs licht is afgenomen in de eerste maanden van de coronacrisis. Dit beeld blijkt ook uit de afname van het aantal personen met betalingsproblemen tussen 2019 en 2020 zoals geregistreerd door BKR. Onderzoek van Divosa en NVVK laat zien dat het aantal aanmeldingen voor schulphulp bij gemeenten is afgenomen gedurende de crisis. Dit laatste is onder andere het gevolg van het sluiten van loketten en wijkcentra tijdens de lockdownperiodes, waardoor het lastiger werd om aan te kloppen met een hulpvraag. Uit een online vragenlijst van het Nibud blijkt daarnaast dat het aandeel personen dat moeite heeft met rondkomen gelijk is gebleven. Wel geeft een deel van de respondenten aan minder uren te zijn gaan werken en minder is gaan verdienen als gevolg van de crisis. Dit zijn relatief vaak personen met een flexibel dienstverband, zelfstandigen en jongeren.


Indicatorenoverzicht

Dit dashboard bevat de uitkomsten van een onderzoek uitgevoerd in 2019 en 2020 en een onderzoek uitgevoerd in 2021. Een deel van de indicatoren zijn in bij beide onderzoeken opgenomen. Vanwege de informatiebehoefte ten tijde van het onderzoek zijn er ook verschillen tussen de onderzoeken. Daarom is op deze pagina per indicator weergegeven voor welk peilmoment deze is opgenomen in het dashboard.